پروفایل نویسنده
ولتر (Voltaire) فرانسوا-ماری آروئه (François-Marie Arouet)
فرانسوا-ماری آروئه در پاریس در خانوادهای از طبقه بورژوای متوسط و حقوقدان متولد شد. او در کالج مشهور یسوعیها (لوئی لوگران) تحصیل کرد و در آنجا بر لاتین، فن خ…
فرانسوا-ماری آروئه در پاریس در خانوادهای از طبقه بورژوای متوسط و حقوقدان متولد شد. او در کالج مشهور یسوعیها (لوئی لوگران) تحصیل کرد و در آنجا بر لاتین، فن خطابه و ادبیات کلاسیک مسلط گشت. برخلاف میل پدرش که خواهان حقوقدان شدن او بود، زندگی خود را وقف نوشتن و شعر کرد. به خاطر سرودن هجویههای تند علیه نایبالسلطنه در سال ۱۷۱۷ به مدت یازده ماه در قلعه باستیل زندانی شد؛ او نخستین تراژدی مهمش یعنی ادیپ را در همین زندان سرود و نام مستعار «ولتر» را برای خود برگزید. نزاع با یک اشرافزاده متکبر باعث شد مجدداً تهدید به زندان شود و در سال ۱۷۲۶ به انگلستان تبعید گردد؛ سه سال اقامت در انگلستان نقطه عطف زندگی او بود. آشنایی با آزادیهای فردی، تساهل مذهبی، فیزیک نیوتن و فلسفه جان لاک او را متحول کرد. انتشار نامههای فلسفی (یا نامههای انگلیسی) در فرانسه غوغایی به پا کرد، کتاب سوزانده شد و ولتر ناچار به فرار گشت. او سالها در کاخ سیرِی در کنار معشوقهٔ دانشمند و ریاضیدان خود، «امیل دو شاتله»، به پژوهش و نوشتن گذراند. پس از مرگ امیلی، مدتی به دعوت فردریش بزرگ به کاخ پوتسدام در پروس رفت، اما خلقوخوی مستقل او با روحیه نظامی پادشاه نساخت. او نهایتاً در املاک فرنی (Ferney) در مرز فرانسه و سوئیس مستقر شد، جایی که برای دو دهه به قبله روشنفکران اروپا، مرکز جنبش دانشنامهنویسان و پناهگاه مظلومان بدل گشت. ولتر در سال ۱۷۷۸ در ۸۳ سالگی پیروزمندانه به پاریس بازگشت و مورد استقبال بیسابقه مردم قرار گرفت، اما چند ماه بعد درگذشت. به دلیل تحریم کلیسا، پیکرش مخفیانه دفن شد، ولی پس از انقلاب فرانسه، بقایای او با شکوه تمام به پانتئون (آرامگاه مشاهیر ملی فرانسه) منتقل گردید.
اطلاعات تخصصی
نگاه عمیقتر به پیشینه و سبک نویسنده
نقش / تخصص
فیلسوف عصر روشنگری، ادیب، طنزپرداز برجسته و رماننویس.
نمایشنامهنویس و پرمخاطبترین تراژدینویس فرانسه در سده هجدهم.
بنیانگذار تاریخنگاری تمدنی و فرهنگی نوین.
کُنشگر مدنی، فعال حقوق بشر و مدافع قضایی مظلومان و قربانیان تعصب مذهبی (نخستین روشنفکر متعهد / Engaged Intellectual به معنای مدرن کلمه).
عضو فرهنگستان زبان و ادب فرانسه (Académie Française) و عضو پیوسته انجمن سلطنتی انگلستان و آکادمیهای سنتپترزبورگ و برلین.
مشاور فلسفی و درباری فردریش دوم (بزرگ) پادشاه پروس.
دوره فکری / تاریخی
بازه زمانی حیات: ۱۶۹۴ تا ۱۷۷۸ میلادی (تقریباً دربرگیرنده تمام پهنه سده هجدهم).
دوره تاریخی: عصر افول قدرت کاتولیکی لوئی چهاردهم، دوران نیابت سلطنت فیلیپ دورلئان، پادشاهی لوئی پانزدهم و آستانه سلطنت لوئی شانزدهم؛ دورهای آکنده از استبداد کلیسا، تفتیش عقاید، تمرکز قدرت فئودالی و شکلگیری نخستین زمزمههای انقلاب کبیر فرانسه (۱۷۸۹).
دوره فکری: قلب تپنده و معمار اصلی «عصر روشنگری» (The Age of Enlightenment / Les Lumières)؛ پیشگام انتقال تفکر تجربی و تساهل سیاسی انگلستان (نیوتن و جان لاک) به اروپای قارهای و گذار از دگمهای الهیات اسکولاستیک به عقلگرایی نقادانه.
کلاستر تخصصی
پیکار بیامان با خرافه، تعصب و جزماندیشی مذهبی (Écrasez l’infâme!): شعار تاریخی مشهور او برای نابودی بنیادگرایی مذهبی، جهل سازمانیافته کلیسا و تفتیش عقاید.
تساهل، مدارای مدنی و آزادی عقیده (Religious & Civil Tolerance): دفاع ساختاری از پلورالیسم فکری؛ تدوین این آموزه که جامعه پیشرفته جامعهای است که در آن ادیان و افکار گوناگون حق همزیستی مسالمتآمیز داشته باشند («اگر در لندن تنها یک مذهب وجود داشت، استبداد حاکم میشد؛ اگر دو مذهب بود، سر یکدیگر را میبریدند؛ اما چون سی مذهب هست، در صلح و شادی زندگی میکنند»).
دئیسم / خداپرستی طبیعی (Deism): رد ارتدوکسی کلیسا و خرافات معجزات در عین باور به «خدای ساعتساز اعظم» (Grand Horloger)؛ خدایی عقلانی که قوانین منظم کیهان را خلق کرده اما نیازی به دخالت معجزهآسا یا فرامین خشن روحانیون ندارد.
نقد خوشبینی متافیزیکی (Anti-Optimism): حمله همهجانبه به فلسفه خوشبینی لایبنیتس و نظریه «بهترین جهانهای ممکن» بهویژه پس از زلزله مرگبار لیسبون (۱۷۵۵) در قالب شاهکار کاندید؛ واقعبینی پیرامون رنجهای جهان و دعوت به عملگرایی («باید باغچهٔ خودمان را بیل بزنیم»).
عدالت قضایی و نبرد در دادگاهها (قضایای کالاس، سیرون و شوالیه دو لا بار): اعاده حیثیت از محکومان بیگناهِ تعصب مذهبی با بسیج افکار عمومی و ابداع سازوکار اعتراض مدنی مدرن.
ملیت
فرانسوی (French)
حوزههای تمرکز
تفکیک نهاد دین از حکومت، مقابله با تعصبات فرقهای و تثبیت آزادی مذهب و بیان.
اصلاح ساختار قضایی، لغو مجازات اعدام و برچیدن شکنجه در دادگاهها.
تبیین دیدگاه عقلگرایانه به تاریخ و پیریزی مطالعات تطبیقی تمدنها.
دفاع از حقوق طبیعی فردی، برابری حقوقی شهروندان و نفی امتیازات طبقاتی کلیسا و اشرافیت.
آثار برجسته
قصهها و رمانهای فلسفی:
کاندید یا خوشبینی (Candide
ou l’Optimisme
1759) – شاهکار جاودان طنز فلسفی در هجو نظریه خوشبینی لایبنیتسی و بازنمایی فجایع بشری.
زادیگ یا سرنوشت (Zadig ou la Destinée
1747) – داستانی با تمثیلهای شرقی در تبیین پیچیدگیهای عدالت و تقدیر.
میکرومگاس (Micromégas
1752) – اثر پیشگام علمی-تخیلی و فلسفی درباره سفر غولهایی فضایی به زمین و تحقیر نخوت و خودبزرگبینی انسانها.
سادهدل / ژونو (L’Ingénu
1767) – نقد ریاکاری مذهبی و تباهی جامعه فرانسه از دیدگاه یک بومی معصوم آمریکایی.
فلسفه و حقوق:
رساله در باب تساهل (Traité sur la tolérance
1763) – بیانیه درخشان حقوق بشری و دفاع اخلاقی-سیاسی از رواداری در پی ماجرای محاکمه ژان کالاس.
فرهنگ فلسفی (Dictionnaire philosophique
1764) – دانشنامه کپسولی و الفبایی از مقالات کوبنده علیه خرافات، تعصب و باورهای مذهبی.
نامههای فلسفی / نامههای انگلیسی (Lettres philosophiques
1734) – متن بنیانگذار روشنگری فرانسه در ستایش آزادیهای فردی و تفکر تجربی انگلستان.
تاریخنگاری:
عصر لوئی چهاردهم (Le Siècle de Louis XIV
1751) – تبیین تاریخ فرهنگی و هنری یکی از باشکوهترین ادوار فرانسه.
جستاری در باب آداب و روح ملتها (Essai sur les mœurs et l’esprit des nations
1756) – نخستین اثر جامع تاریخ تمدن جهانی مستقل از پیشفرضهای الهیاتی توراتی.
تراژدی و شعر:
زئیر (Zaïre
1732) – یکی از موفقترین تراژدیهای منظوم او در باب تعارض عشق و تعصب مذهبی.
مهومِت یا تعصب (Le Fanatisme
ou Mahomet le Prophète
1741) – نمایشنامهای تمثیلی در نقد هرگونه فاناتیسم مذهبی.
تگهای جستجو
ولتر
Voltaire
فرانسوا ماری آروئه
Francois-Marie Arouet
کاندید
Candide
رساله در باب تساهل
Traite sur la tolerance
عصر روشنگری
The Enlightenment
Les Lumieres
فرهنگ فلسفی
Dictionnaire philosophique
زادیگ
Zadig
نامه های فلسفی
Lettres philosophiques
تساهل و مدارا
رواداری
دئیسم
خدای ساعت ساز
نقد خوش بینی
ضد تعصب
قضیه کالاس
پانتئون فرانسه
طنز فلسفی
تاریخ نگاری تمدنی
کتابهای این نویسنده
2 عنوان