تصویر افلاطون آریستوکلس
پروفایل نویسنده

افلاطون آریستوکلس

نام مستعار / لقب مشهور: افلاطون (Plato / Πλάτων – به معنای «فراخ‌شانه»، «پهن‌پیکر» یا «دارای پیشانی و بیانی گشاده») نام اصلی و شناسنامه‌ای: آریستوکلس (Aristoc…

درباره نویسنده

نام مستعار / لقب مشهور: افلاطون (Plato / Πλάτων – به معنای «فراخ‌شانه»، «پهن‌پیکر» یا «دارای پیشانی و بیانی گشاده»)
نام اصلی و شناسنامه‌ای: آریستوکلس (Aristocles / Ἀριστοκλῆς – به معنای «بهترین شهرت»)؛ نام پدربزرگش که طبق سنت یونانی بر او نهاده شده بود.
افلاطون (آریستوکلس) در یکی از اشرافی‌ترین، متنفذترین و کهن‌ترین خاندان‌های آتن متولد شد؛ از تبار پادشاهان باستانی آتن و خویشاوند «کریتیاس»، رهبر حکومت جباران. در جوانی آموزش‌های مرسوم اشراف‌زادگان از جمله کشتی، شعر، موسیقی و تراژدی‌نویسی را فراگرفت، اما با شنیدن صدای سقراط، اشعار و نمایشنامه‌هایش را به آتش کشید و به مدت هشت سال تا دم مرگ سقراط، همراه و شیفته او شد. اعدام سقراط توسط دموکرات‌های آتن زخمی التیام‌ناپذیر بر روان افلاطون گذاشت و او را از ورود به عرصه سیاست عملی آتن بیزار کرد. پس از شهادت استاد، سفرهای طولانی دوازده‌ساله‌ای را به مصر، ایتالیای جنوبی (آشنایی با مکتب فیثاغورسی) و سیسیل آغاز کرد. پس از بازگشت به آتن، در باغی منسوب به قهرمان اسطوره‌ای «آکادموس»، مدرسه خود یعنی آکادمی را بنیاد نهاد که سردر آن جمله مشهور «هر کس هندسه نمی‌داند وارد نشود» نقش بسته بود. او دو بار دیگر به دعوت دیون راهی سیسیل شد تا شاه دیونیسیوس دوم را با فلسفه تربیت کند، اما این پروژه با شکست مواجه شد و افلاطون حتی برای مدتی به اسارت درآمد. او واپسین دهه‌های عمر خود را به تدریس، بازنگری در آرای اولیه‌اش و نوشتن کتاب حجیم قوانین گذراند و سرانجام در حدود هشتادسالگی در آتن درگذشت.

اطلاعات تخصصی

نگاه عمیق‌تر به پیشینه و سبک نویسنده

نقش / تخصص
فیلسوف موسس، نظریه‌پرداز سیاسی، معرفت‌شناس، ریاضی‌دوست و بانی آرمان‌گرایی فلسفی (Idealism). بنیان‌گذار «آکادمی آتن» (The Academy): نخستین نهاد آموزش عالی و پژوهشی سازمان‌یافته در جهان غرب (۳۸۷ پیش از میلاد). مهم‌ترین شاگرد و راوی سقراط و آموزگار بیست‌سالهٔ ارسطو. مشاور فلسفی-سیاسی در دربار سیراکوز (تلاش عملی برای تربیت دیونیسیوس جوان به عنوان پادشاه-فیلسوف).
دوره فکری / تاریخی
بازه زمانی حیات: حدود ۴۲۸/۴۲۷ تا ۳۴۸/۳۴۷ پیش از میلاد (سدهٔ پنجم و چهارم پیش از میلاد). دوره تاریخی: دوران طلایی و سپس افول آتن باستان؛ هم‌زمانی نوجوانی او با فجایع جنگ پلوپونزی (شکست آتن از اسپارت)، حکومت تیران‌های سی‌گانه و سقوط اخلاقی دموکراسی آتن که به محکومیت و اعدام تراژیک سقراط (۳۹۹ ق.م) انجامید. دوره فکری: دوره کلاسیک فلسفه یونان (دوره سقراطی-افلاطونی)؛ گذار سرنوشت‌ساز از «کیهان‌شناسی فیلسوفان پیشاسقراطی» به «انسان‌شناسی، معرفت‌شناسی، اخلاق، و ماوراءالطبیعه نظام‌مند».
کلاستر تخصصی
نظریه مُثُل / ایده‌ها (Theory of Forms / Ideas): تفکیک هستی به دو جهان: جهان محسوس و مادی (سایه‌ها، گذرایی، کثرت و نقص) و جهان معقول و فراحسی مُثُل (حقایق ابدی، لایتغیر، واحد و کامل به رهبری «مثال خیر»). تمثیل غار (Allegory of the Cave): مدل تصویری عروج انسان از تاریکی توهم و حس‌گرایی (سایه‌های روی دیوار غار) به سمت روشنایی حقیقت و آگاهی عقلانی در پرتو خورشید (جهان مُثُل). نظریه تذکار / یادآوری (Anamnesis): دانش حقیقی یادآوری خاطراتی است که روح جاودان پیش از هبوط به کالبد مادی در مواجهه مستقیم با مُثُل مشاهده کرده است؛ آموختن یعنی یادآوری، نه وارد کردن دانش از بیرون. پادشاه-فیلسوف و دولت ایده‌آل (Philosopher King): سامان‌بخشی به حکومت آرمانی بر پایه انطباق اجزای سه‌گانه جامعه (تولیدکنندگان، سپاهیان، حاکمان) با قوای سه‌گانه نفس (شهوت، غضب، عقل) تحت حاکمیت خرد؛ حاکمانی که میلی به قدرت ندارند اما به دلیل شناخت مثال خیر، شایسته‌ترین‌ها برای رهبری جامعه‌اند. دیالکتیک صعودی و نزولی (Dialectic Method): روش عقلانیِ فرارفتن از فرضیات و ظواهر حسی به سوی نخستین اصول یقینی بدون اتکا به حس، و سپس فرود به جهان پدیدارها برای تدوین قوانین زندگی.
ملیت
یونانی باستان (Ancient Greek)؛ متولد و درگذشته در دولت‌شهر آتن (آتنی)

حوزه‌های تمرکز

[]تبیین سرشت عدالت، سازماندهی مدینه فاضله و نظام تربیتی نخبگان جامعه. اثبات جاودانگی، تجرد و تناسخ روح در پیوند با اخلاق فردی و کیهان‌شناسی. بررسی ماهیت شناخت و مرزبندی بنیادین میان «عقیده/گمان» (Doxa) و «معرفت/علم یقینی» (Episteme). تبارشناسی عشق زمینی و صعود آن به عشق متعالی به ذات زیبایی (اروس / Eros). نقد سوفسطایی‌گری، نسبی‌گرایی اخلاقی و انحطاط دموکراسی‌های عوام‌زده.

آثار برجسته

آثار افلاطون بر اساس سیر تحول فکری‌اش عموماً به سه دوره طبقه‌بندی می‌شوند: دوره آغازین (دوره سقراطی / آپورتیک): آپولوژی (Apology – دفاعیات سقراط). کریتون (Crito – درباره وظیفه شهروندی و قانون‌مداری). اوثوفرون (Euthyphro – درباره دین‌داری و تقوا). ایون (Ion – درباره شعر و الهام). پروتاگوراس (Protagoras – درباره امکان آموزش فضیلت). دوره میانی (دوره بلوغ و اوج نظریه مُثُل): جمهوری (The Republic – مانیفست عدالت، فلسفه سیاسی و تمثیل غار). فایدون (Phaedo – واپسین ساعات حیات سقراط و جاودانگی روح). ضیافت / مهمانی (Symposium – سخنرانی‌ها پیرامون چیستی عشق و اروس). فایدروس (Phaedrus – درباره ماهیت روح، زیبایی و فن بلاغت). منون (Meno – نظریه تذکار و یادآوری). دوره متأخر (بازنگری انتقادی، روش‌شناسی و قانون): تئاتتوس (Theaetetus – تعریف معرفت). پارمنیدس (Parmenides – چالش‌ها و نقدهای درونی به نظریه مُثُل). سوفیست (Sophist – درباره عدم و دگرسانی). تیمائوس (Timaeus – کیهان‌شناسی و پیدایش جهان توسط صانع/دمیورژ). قوانین (Laws – واپسین و طولانی‌ترین رساله درباره حکومت واقعی و نهادهای قانونی).

کتاب‌های این نویسنده

1 عنوان